Azərbaycanda Hansı Sektorlar Rəqəmsallaşmada Geri Qalır?

Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) son E-Government Development İndeksində 74-cü yerə yüksələrək ilk dəfə "çox yüksək" inkişaf kateqoriyasına daxil olub. Hazırda icra edilən genişmiqyaslı "Onlayn Azərbaycan" layihəsi ölkəni sürətlə fiber-optik internetlə əhatə edir və "MyGov" platforması vətəndaşlara yüzlərlə dövlət xidmətini tək ekrandan təqdim edir.

Bütün bu irəliləyişlər realdır və təqdirəlayiqdir. Lakin bu makro uğurlar ölkədəki rəqəmsal mənzərənin yalnız bir tərəfini göstərir. Səhnənin arxasında bir sıra strateji sektorlar var ki, rəqəmsallaşmadan demək olar ki, kənarda qalıb. Bu məqalədə həmin sektorların mövcud vəziyyətinə, yaranan problemlərə və bunun bizneslər üçün yaratdığı yeni imkanlara nəzər salırıq.

Azərbaycanda rəqəmsallaşma niyə qeyri-bərabər sürətlə gedir?

Azərbaycanda rəqəmsallaşma prosesi ənənəvi olaraq "yuxarıdan aşağıya" yəni dövlət tərəfindən idarə edilib. Dövlət xidmətlərini rəqəmsallaşdırmaq üçün güclü siyasi iradə, ayrılmış büdcə və mərkəzləşdirilmiş icra qabiliyyəti var. Lakin özəl sektorun, xüsusən də kiçik və orta biznesin rəqəmsallaşması tamamilə fərqli bir dinamika tələb edir: burada güclü bazar tələbi, investisiya hazırlığı və peşəkar texniki kadr ehtiyacı var.

Dövlət "2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası" və Rəqəmsal İnkişaf planları ilə bu mühitin çərçivəsini qursa da, həmin çərçivənin özəl sektorun dərinliklərinə nüfuz etməsi hələ tam başa çatmayıb.

Rəqəmsal transformasiya Azərbaycan iqtisadiyyatında: Ən zəif halqalar

Rəqəmsal transformasiya Azərbaycan bazarında müəyyən sahələrdə köklü dəyişikliklər yaratsa da, iqtisadiyyatın bəzi vacib sütunları bu prosesdən olduqca uzaqdır. Ən diqqətçəkən sektorları aşağıda qruplaşdırmışıq:

1. Kənd Təsərrüfatı — İnnovasiyaya Ən Çox Ehtiyacı Olan Sektor

Ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektoru üzrə əsas dirəklərindən olan aqrar sahə ən böyük texnoloji boşluğu təmsil edir. Düzdür, son dövrlərdə süni intellekt əsaslı bəzi aqrotech startapları müəyyən pilot layihələrdə məhsuldarlığı 50% artırmağı bacarıb, lakin bunlar yalnız lokal təşəbbüslərdir.

• Bölgələrdə fermerlərin mütləq əksəriyyəti hələ də rəqəmsal uçotdan istifadə etmir; bütün hesablamalar kağız üzərində aparılır.
• Hava proqnozu, dəqiq torpaq analizi və avtomatlaşdırılmış suvarma idarəetməsi üçün texnoloji alətlər kütləviləşməyib.
• Məhsulun fermerdən birbaşa alıcıya çatdırılması zənciri şəffaf deyil ki, bu da bazarda süni qiymət fərqlərinə səbəb olur.

2. Tibb və Sağlamlıq (Healthcare) Sektoru

Dövlət xəstəxanalarında məcburi tibbi sığortanın tətbiqi ilə elektron sistemə keçid başlasa da, özəl klinikaların, stomatoloji mərkəzlərin və laboratoriyaların böyük bir qismi köhnə üsullarla idarə olunur.

• Pasiyentlərin tibbi tarixçəsi qeyri-mərkəzləşdirilmiş şəkildə kağız kartlarda qalır və klinika dəyişərkən bu məlumatlar itir.
• Laboratoriya nəticələri vahid bir portaldan izlənmək əvəzinə, pasiyentlərə WhatsApp və ya PDF formatında göndərilir.
• Reseptlər hələ də əllə yazılır, apteklərlə xəstəxanalar arasında birbaşa proqram inteqrasiyası yoxdur.

Biznes rəqəmsallaşdırma: Kiçik və Orta Biznes (KOB) Böhranı

Biznes rəqəmsallaşdırma prosesi böyük korporasiyalarda sürətlə getsə də, Azərbaycanda iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvəsi olan KOB-ların vəziyyəti fərqlidir. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (EBRD) strategiyasında KOB-ların inkişafı prioritet göstərilsə də, reallıqda vəziyyət aşağıdakı kimidir:

• Müştəri uçotu professional CRM sistemlərində deyil, Excel cədvəllərində və ya qeyd dəftərlərində aparılır.
• Mühasibatlıq proqramları (məsələn, 1C) var, lakin onlar onlayn satış kanalları və müştəri xidmətləri ilə inteqrasiya olunmayıb.
• Elektron ticarət zəifdir; əksər kiçik bizneslər tam funksional korporativ veb-sayt əvəzinə yalnız Instagram üzərindən əl ilə sifariş qəbul edirlər.

Sektorlar rəqəmsallaşma cədvəli: Azərbaycan bazarının xülasəsi

Sektorlar rəqəmsallaşma səviyyəsinə və inkişaf potensialına görə fərqlənir. Aşağıdakı cədvəl bazardakı mövcud vəziyyəti və yaranan yeni biznes imkanlarını nümayiş etdirir:

Nəticə

Azərbaycan rəqəmsal məkanda çox ciddi sıçrayışlar edib, lakin bu inkişaf ölkənin bütün damarlarına eyni sürətlə yayılmayıb. Dövlət xidmətləri və bank sektoru qabaqcıl olsa da, kənd təsərrüfatı, səhiyyə, hüquq və xüsusən kiçik bizneslər hələ də ənənəvi, köhnəlməkdə olan üsullarla fəaliyyət göstərir.

Bu texnoloji boşluqlar texnologiya tərəfdaşları və innovativ bizneslər üçün böyük fürsətdir. Düzgün seçilmiş rəqəmsal həllər bu sahələrdə həm şirkətlərin xərclərini azaldacaq, həm də xidmət keyfiyyətini kəskin artıracaqdır. Mobil Notariat və XMed kimi layihələrin təcrübəsi göstərir ki, bu sektorlarda rəqəmsallaşma olduqca uğurlu nəticələr verir.

Təmsil etdiyiniz sektor üçün xüsusi rəqəmsal həll və ya texnoloji infrastruktur axtarırsınız? Crocusoft komandası ilə əlaqə saxlayaraq konsultasiya təyin edin →