Domen Adı və URL Arasındakı Fərq Nədir?

Rəqəmsal ekosistemdə domen adı və URL anlayışları tez-tez qarışdırılır və ya sinonim kimi istifadə edilir. Hər ikisi istifadəçini veb sayta yönləndirmək funksiyasını daşısa da, texniki arxitektura və funksionallıq baxımından tamamilə fərqli anlayışlardır. Veb inkişafı, rəqəmsal marketinq və ya sadəcə texnoloji savadlılıq üçün bu terminlərin dəqiq tərifini bilmək vacibdir.

Bu məqalədə biz səthi izahlardan uzaqlaşaraq, Domen və URL-in texniki strukturunu, onların necə qarşılıqlı əlaqədə olduğunu və internet şəbəkəsindəki rollarını detallı şəkildə analiz edəcəyik.

Domen Nədir?

Domen adı (Domain Name) – internet şəbəkəsində yerləşən veb resursun unikal mətn identifikatorudur. Domenlərin əsas yaradılma məqsədi istifadəçilərin mürəkkəb rəqəmsal ünvanları (IP ünvanları) yadda saxlamaq məcburiyyətini aradan qaldırmaqdır.

Texniki tərəfdən baxsaq, hər bir veb sayt fiziki olaraq bir serverdə yerləşir və bu serverin IP ünvanı (məsələn: 142.250.185.78) mövcuddur. Brauzerlər serverlə əlaqə qurmaq üçün məhz bu rəqəmlərdən istifadə edir. Lakin DNS (Domain Name System) texnologiyası sayəsində istifadəçilər rəqəmləri deyil, "google.com" və ya "crocusoft.com" kimi mətn əsaslı domenləri daxil edirlər. DNS sistemi bu mətni avtomatik olaraq müvafiq IP ünvanına çevirir və serverlə əlaqə yaradır.

Domenin xüsusiyyətləri:

• Unikallıq: Dünyada eyni anda iki eyni domen adı mövcud ola bilməz.
• İyerarxiya: Domenlər səviyyələrə bölünür (məsələn: .com – yüksək səviyyəli, google – ikinci səviyyəli).

URL Nədir?

URL (Uniform Resource Locator) – Vahid Resurs Lokatoru deməkdir. Bu, internetdəki hər hansı bir faylın, sənədin, şəklin və ya səhifənin dəqiq yerini göstərən tam ünvandır. URL, domen adını da öz strukturunda birləşdirən daha geniş bir anlayışdır.

Domen adı sadəcə serverin baş ünvanıdırsa, URL həmin serverin daxilindəki konkret qovluğa və ya fayla istinad edir. Brauzerin ünvan sətrində gördüyünüz uzun yazı bütövlükdə URL adlanır.

URL Nümunəsi:

https://www.crocusoft.com/services/web-development

URL-in Texniki Strukturu və Hissələri

Bir URL sadəcə simvollar yığını deyil, ciddi sintaksisə malik strukturdur. Gəlin yuxarıdakı nümunəni texniki hissələrə ayıraq:

1. Protokol (Scheme)

https:// (Hypertext Transfer Protocol Secure). Bu hissə brauzerə məlumatın serverdən hansı qaydalarla ötürüləcəyini bildirir. HTTPS protokolu məlumatların şifrələnmiş şəkildə ötürülməsini təmin edir (SSL sertifikatı vasitəsilə).

2. Subdomen (Subdomain)

www və ya blog. Bu, əsas domenin alt bölməsidir. Server daxilində fərqli tətbiqləri və ya bölmələri ayırmaq üçün istifadə olunur.

3. Domen Adı (Domain Name)

crocusoft. Saytın əsas identifikatoru və brend adı.

4. TLD (Top-Level Domain)

.com, .az, .org. Domenin növünü və ya coğrafi mənsubiyyətini bildirən sonluq.

5. Yol (Path)

/services/web-development. Bu hissə serverin fayl sistemindəki konkret marşrutu göstərir. İstifadəçinin hansı səhifəyə və ya fayla baxdığını təyin edir.

Domen və URL Arasındakı Fərqlər (Müqayisəli Cədvəl)

Meyar	Domen Adı	URL (Tam Ünvan)
Funksiya	Serverin (saytın) əsas identifikatorudur.	Konkret bir səhifənin və ya faylın yerini göstərir.
Tərkib	Yalnız ad və uzantıdan ibarətdir (sayt.com).	Protokol, domen, yol, parametrlər və ankorları ehtiva edir.
Brauzerdə görünüş	URL-in sadəcə bir hissəsidir.	Ünvan sətrindəki bütöv sətirdir.
Asılılıq	URL olmadan mövcud ola bilər.	Domen adı olmadan işləyə bilməz.

SEO və Biznes Baxımından Əhəmiyyəti

Bu texniki fərqləri anlamaq veb saytın optimizasiyası (SEO) üçün vacibdir:

• Domen seçimi: Qısa, açar sözləri ehtiva edən və yadda qalan domenlər brendinq üçün vacibdir.
• URL strukturu: Axtarış motorları (Google) URL-in "Yol" (Path) hissəsini analiz edir. URL-də anlaşılan sözlərin olması (məsələn: /mehsullar/iphone-15 əvəzinə /p=123) SEO reytinqinə müsbət təsir göstərir.
• Təhlükəsizlik: URL-də "https" protokolunun olması istifadəçi etibarını artırır və Google reytinq faktorlarından biridir.

Nəticə

Xülasə olaraq, Domen sizin rəqəmsal infrastrukturunuzun adı, URL isə istifadəçiləri həmin infrastruktur daxilindəki konkret məzmuna yönləndirən tam ünvandır. Peşəkar veb inkişafı və rəqəmsal idarəetmə zamanı hər iki elementin düzgün konfiqurasiyası həlledici rol oynayır.