Mikroservislər vs Monolit Arxitektura: Hansı Layihə Üçün hansı Seçməlidi?

Yeni layihəyə başlayan hər komanda gec-tez eyni sualla üzləşir: kodu bir bütöv sistem kimi yazaq, yoxsa əvvəlcədən kiçik, müstəqil xidmətlərə bölək? Bu sual sadə görünsə də, cavabı layihənin gələcək taleyini müəyyən edir. Bəzi komandalar hələ ilk müştərisi olmayan bir MVP üçün onlarla mikroservis qurur və aylarını infrastruktura xərcləyir. Digərləri isə min istifadəçidən milyon istifadəçiyə keçdikdən sonra hələ də tək, nəhəng bir kod bazasını idarə etməyə çalışır və hər kiçik dəyişiklik bütün sistemi riskə atır.

Doğru seçim heç də həmişə "trend" olanı seçmək demək deyil. Bu yazıda Monolit və Mikroservis arxitekturalarının real fərqlərini, hər birinin güclü və zəif tərəflərini, həm də sizin konkret layihəniz üçün hansının daha məntiqli olduğunu addım-addım izah edəcəyik.

Monolit Arxitektura Nədir?

Monolit arxitekturada bütün tətbiq — istifadəçi interfeysi, biznes məntiqi və verilənlər bazası ilə əlaqə — bir vahid kod bazasında, bir vahid tətbiq kimi yazılır və bir bütöv olaraq Deploy edilir. İstifadəçi qeydiyyatı, ödəniş sistemi, bildirişlər — hamısı eyni layihənin daxilində, eyni serverdə işləyir.

Bu, proqramlaşdırmanın ənənəvi və ən çox yayılmış yanaşmasıdır. Kiçik komandalar, startaplar və ilk versiyasını hazırlayan layihələr üçün Monolit demək olar ki, standart seçimdir — sadəcə ona görə ki, başlamaq və inkişaf etdirmək daha asandır.

Mikroservis Arxitekturası Nədir?

Mikroservis arxitekturasında isə tətbiq kiçik, müstəqil xidmətlərə bölünür. Hər Mikroservis öz məsuliyyət sahəsinə malikdir — məsələn, bir xidmət yalnız istifadəçi autentifikasiyası ilə, digəri yalnız ödəniş əməliyyatları ilə, üçüncüsü isə yalnız bildirişlərin göndərilməsi ilə məşğul olur. Bu xidmətlər bir-biri ilə adətən API vasitəsilə əlaqə saxlayır və hər biri ayrıca Deploy oluna, ayrıca miqyaslana və hətta ayrıca proqramlaşdırma dili ilə yazıla bilər.

Netflix, Amazon və Uber kimi böyük platformalar bu yanaşmadan istifadə edir, çünki onların sistemləri milyonlarla istifadəçiyə eyni anda xidmət göstərir və bir xidmətdəki problem digərlərini iflic etməməlidir.

Mikroservis və Monolit Arasındakı Əsas Fərqlər

Meyar	Monolit	Mikroservis
Kod strukturu	Tək, vahid kod bazası	Çoxlu, müstəqil kod bazaları
Deployment	Bütün sistem birlikdə Deploy olunur	Hər xidmət ayrıca Deploy olunur
Miqyaslana bilənlik	Bütün sistem birlikdə miqyaslanır	Yalnız yüklənmiş xidmət miqyaslanır
Komanda strukturu	Bir komanda bütün sistemə cavabdehdir	Hər komanda öz xidmətinə cavabdehdir
Başlanğıc sürəti	Sürətli	Nisbətən yavaş, əlavə infrastruktur tələb edir
Xəta təsiri	Bir xəta bütün sistemi çökdürə bilər	Xəta adətən yalnız bir xidmətə təsir edir
Monitorinq	Sadə, tək sistemdir	Mürəkkəb, çoxlu xidməti izləmək lazımdır

Monolitin Üstünlükləri

• Sadə başlanğıc: Bir Repository, bir Deployment prosesi, bir test mühiti — komanda infrastrukturla yox, birbaşa məhsulla məşğul olur.
• Aşağı ilkin xərc: Ayrıca serverlərə, konteyner idarəetməsinə və mürəkkəb monitorinq sistemlərinə ehtiyac yoxdur.
• Asan debug: Bütün kod bir yerdə olduğu üçün problemi tapmaq və izləmək daha rahatdır.
• Sürətli komanda əməkdaşlığı: Kiçik komandalarda hər kəs bütün sistemi başa düşür, ayrı-ayrı xidmətlər arasında koordinasiyaya ehtiyac qalmır.

Monolitin Çatışmazlıqları

• Miqyaslanma problemi: Sistemin yalnız bir hissəsi (məsələn, ödəniş modulu) yüklənsə belə, bütün tətbiqi miqyaslamaq lazım gəlir.
• Böyüdükcə çətinləşən inkişaf: Kod bazası böyüdükcə yeni funksiya əlavə etmək, mövcud kodu anlamaq və dəyişiklik etmək getdikcə çətinləşir.
• Riskli Deployment: Kiçik bir dəyişiklik belə bütün sistemin yenidən Deploy olunmasını tələb edir, bu da xəta riskini artırır.
• Texnologiya seçimi məhduddur: Bütün sistem bir dil və bir freymvorkla yazıldığı üçün fərqli hissələr üçün fərqli texnologiya seçmək mümkün olmur.

Mikroservislərin Üstünlükləri

• Müstəqil miqyaslanma: Yalnız yüklənmiş xidməti miqyaslamaq kifayətdir, bütün sistemi deyil — bu, resurslara qənaət deməkdir.
• Təcrid olunmuş xətalar: Bir xidmətdəki problem digər xidmətlərin işini adətən dayandırmır.
• Müstəqil Deployment: Bir komanda öz xidmətini digərlərini gözləmədən, günə bir neçə dəfə belə Deploy edə bilər.
• Texnologiya azadlığı: Hər xidmət öz ehtiyacına uyğun proqramlaşdırma dili və verilənlər bazası ilə qurula bilər.
• Böyük komandalar üçün paralel iş: Fərqli komandalar bir-birinin koduna toxunmadan öz xidmətləri üzərində işləyə bilər.

Mikroservislərin Çatışmazlıqları

• Yüksək mürəkkəblik: Onlarla xidmətin bir-biri ilə necə əlaqə saxladığını izləmək, sazlamaq və idarə etmək ciddi təcrübə tələb edir.
• Baha infrastruktur: Hər xidmət üçün ayrıca server, monitorinq və CI/CD Pipeline lazım gəlir.
• Şəbəkə asılılığı: Xidmətlər arasındakı əlaqə şəbəkə üzərindən getdiyi üçün gecikmə və əlaqə problemləri yarana bilər.
• Komanda təcrübəsi tələbi: Distributed sistemlərlə işləmək təcrübəsi olmayan komanda üçün bu arxitektura faydadan çox baş ağrısına çevrilə bilər.

Test və CI/CD Prosesinə Təsiri

Arxitektura seçimi təkcə kodun necə yazılmasına deyil, komandanın kodu necə test edib canlıya çıxardığına da birbaşa təsir edir. Monolitdə tək bir CI/CD Pipeline kifayət edir — kod Repository-yə göndərilir, bütün sistem birlikdə test edilir və bir dəfəyə Deploy olunur. Bu, qurulması sadə, amma sistem böyüdükcə hər Deployment-in getdikcə uzanan bir proses olduğu bir modeldir.

Mikroservis mühitində isə hər xidmətin öz CI/CD Pipeline-ı olur. Bu, komandalara sürət və müstəqillik qazandırır, amma eyni zamanda onlarla ayrı Pipeline-ı idarə etmək, xidmətlər arasındakı uyğunluğu test etmək və hansı versiyanın hansı xidmətlə işlədiyini izləmək üçün əlavə alət və təcrübə tələb edir. Komandanız hələ CI/CD təcrübəsinin ilkin mərhələsindədirsə, bir neçə onlarla Pipeline-ı eyni anda idarə etmək əlavə yük yaradacaq.

Hansı Layihə Üçün Hansı Arxitektura Seçilməlidir?

Bu sualın tək düzgün cavabı yoxdur — hər şey layihənizin mərhələsindən, komandanızın ölçüsündən və büdcənizdən asılıdır.

Monolit seçin, əgər: layihəniz hələ MVP mərhələsindədir, komandanız 5-10 nəfərdən kiçikdir, büdcəniz məhduddur və ya məhsulunuzun hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi hələ dəqiq deyil. Sürətlə bazara çıxmaq lazımdırsa, Monolit sizi daha tez məqsədə çatdıracaq.

Mikroservis seçin, əgər: istifadəçi bazanız artıq böyükdür və davamlı böyüyür, komandanız bir neçə paralel komandaya bölünə biləcək qədər genişdir, sistemin fərqli hissələri fərqli sürətlə miqyaslanmalıdır, yaxud müxtəlif hissələr üçün fərqli texnologiyalardan istifadə etmək zərurəti var.

Monolitdən Mikroservisə Necə Keçid Etmək Olar?

Əksər uğurlu şirkətlər — o cümlədən Amazon və Netflix — məhz Monolit ilə başlayıb sonradan Mikroservisə keçiblər, tərsinə yox. Bu, təsadüfi deyil: əvvəlcə məhsulun bazarda işlədiyini sübut etmək, sonra isə böyümə ilə paralel arxitekturu təkmilləşdirmək daha ağıllı strategiyadır.

Keçid adətən tədricən aparılır. Əvvəlcə Monolitin ən çox yüklənən və ən müstəqil hissəsi (məsələn, bildiriş sistemi və ya ödəniş modulu) ayrıca xidmətə çıxarılır. Bu xidmət stabil işlədikdən sonra, növbəti modul eyni yolla ayrılır. Bu üsul sistemin bütöv şəkildə yenidən yazılmasının qarşısını alır və riski minimuma endirir.

Ən Çox Buraxılan Səhv: Vaxtından Əvvəl Mikroservisə Keçid

Bir çox komanda Mikroservisi "daha müasir" olduğu üçün seçir, real ehtiyacdan yox. Nəticədə "Distributed Monolit" adlanan vəziyyət yaranır — sistem texniki olaraq ayrı xidmətlərə bölünüb, amma xidmətlər o qədər sıx bağlıdır ki, birini dəyişmək üçün digərlərini də dəyişmək lazım gəlir. Bu, Mikroservisin bütün üstünlüklərini itirib, yalnız onun mürəkkəbliyini saxlamaq deməkdir.

Ona görə də qərar verməzdən əvvəl real sual budur: sizin komandanız və məhsulunuz hazırda Mikroservisin gətirdiyi əməliyyat yükünü qaldıra bilərmi? Cavab "yox"dursa, Monolitlə başlamaq və böyüdükcə tədricən keçid etmək ən düzgün yoldur.

Tez-tez Verilən Suallar

Kiçik startap üçün hansı arxitektura daha uyğundur?
Demək olar ki, həmişə Monolit. Sürətli inkişaf və aşağı xərc startap mərhələsində Mikroservisin verə biləcəyi üstünlüklərdən daha vacibdir.

Mikroservisə keçid nə vaxt lazım olur?
İstifadəçi sayı sürətlə artdıqda, komanda böyüdükdə və Monolitin müəyyən hissələri digərlərindən qat-qat çox yüklənməyə başladıqda.

Mikroservis Monolitdən həmişə daha yaxşıdırmı?
Xeyr. Mikroservis daha çevik miqyaslanma imkanı verir, amma bunun əvəzində əməliyyat mürəkkəbliyi və infrastruktur xərci artır. Hər layihə üçün "daha yaxşı" fərqlidir.

Hər iki arxitekturanı birlikdə istifadə etmək mümkündürmü?
Bəli. Bir çox şirkət "Modular Monolit" adlanan aralıq yanaşmadan istifadə edir — kod daxildə aydın modullara bölünür, amma hələ tək tətbiq kimi Deploy olunur. Bu, gələcəkdə Mikroservisə keçidi asanlaşdırır.

Nəticə

Monolit və Mikroservis arasındakı seçim ideologiya məsələsi deyil, praqmatik qərardır. Kiçik komanda üçün Monolit sürət və sadəlik verir, böyük, sürətlə böyüyən sistem üçün isə Mikroservis çeviklik və müstəqil miqyaslanma imkanı yaradır. Ən böyük səhv — hər iki halda da — arxitekturu real ehtiyacdan deyil, trenddən seçməkdir.

Əgər layihəniz üçün hansı arxitekturanın daha uyğun olduğuna qərar verə bilmirsinizsə, Crocusoft komandası ilə əlaqə saxlayaraq layihənizin ölçüsünə və hədəflərinə uyğun texniki məsləhət ala bilərsiniz.