Scrum Nədir?

Müasir iş dünyasında layihələrin uğursuzluğa düçar olmasının ən böyük səbəbi nə texniki çatışmazlıq, nə də büdcə azlığıdır. Əsas səbəb – dəyişikliklərə vaxtında reaksiya verə bilməməkdir. Ənənəvi idarəetmə metodları illərlə planlama tələb edərkən, bazar hər gün dəyişir. Məhz bu xaosun içində Scrum bir xilaskar kimi ortaya çıxır.

Scrum sadəcə bir "iclaslar toplusu" deyil, o, komandaların mürəkkəb problemləri həll etməsi, məhsuldarlığı artırması və ən əsası, müştəriyə dəyər (value) qatması üçün hazırlanmış inqilabi bir çərçivədir (framework). Bu məqalədə Scrum-un görünməyən tərəflərini, onu necə düzgün tətbiq etməyi və nələrdən qaçınmalı olduğunuzu detallı izah edəcəyik.

1. Niyə Scrum? (Waterfall vs. Agile)

Scrum-u anlamaq üçün əvvəlcə onun nəyə qarşı çıxdığını bilmək lazımdır. Keçmişdə layihələr "Waterfall" (Şəlalə) metodu ilə idarə olunurdu: 1. Analiz et -> 2. Dizayn et -> 3. Kodlaşdır -> 4. Test et. Bu modeldə müştəri məhsulu yalnız 6-8 ay sonra, iş bitəndə görürdü. Əgər nəticə xoşuna gəlməsəydi, hər şey yenidən başlamalı idi – bu isə nəhəng itki deməkdir.

Scrum isə deyir: "8 ay gözləmə. Mənə 2 həftə vaxt ver, sənə işlək bir hissə göstərim. Bəyənməsən, dərhal dəyişək". Bu yanaşma riskləri minimuma endirir və şəffaflığı təmin edir.

2. Scrum-un "3-5-3" Qızıl Qaydası

Scrum metodologiyası sadə görünsə də, onun skeleti ciddi nizam-intizam üzərində qurulub. Bu sistemi yadda saxlamaq üçün "3-5-3" formulundan istifadə edilir: 3 Rol, 5 Tədbir, 3 Artefakt.

A. 3 Əsas Rol (Komanda Strukturu)

Scrum-da "Müdir" və ya "Layihə Meneceri" yoxdur. Rollar belə bölünür:

• Product Owner (Məhsul Sahibi): O, komandanın "NƏ" edəcəyini müəyyən edir. Müştərinin səsidir. Onun məqsədi komandanın vaxtını boş işlərə yox, ən çox gəlir/dəyər gətirən funksiyalara sərf etməsini təmin etməkdir. Backlog-u (iş siyahısını) o idarə edir.
• Scrum Master (Xidmətkar Lider): O, komandanın "NECƏ" işlədiyinə nəzarət edir. Scrum Master müdir deyil, o, bir koçdur (məşqçidir). Komandanın qarşısındakı maneələri təmizləyir, Scrum qaydalarının pozulmamasını təmin edir və komandanı kənar müdaxilələrdən qoruyur.
• Development Team (İnkişaf Komandası): Dizaynerlər, proqramçılar, testerlər. Onlar işi icra edən, "neçəyə" və "nə vaxta" suallarına cavab verən peşəkarlardır. Scrum-da komanda iyerarxiyası yoxdur, hər kəs bərabərdir.

B. 3 Artefakt (Şəffaflıq Alətləri)

1. Product Backlog: Layihənin sonuna qədər edilməli olan hər şeyin (arzular, tələblər, səhvlər) sıralanmış siyahısı. Bu siyahı heç vaxt bitmir, daim yenilənir.
2. Sprint Backlog: Yalnız cari dövrdə (məsələn, bu 2 həftədə) ediləcək konkret tapşırıqlar siyahısı.
3. Increment (Artım): Sprintin sonunda ortaya çıxan, işlək və müştəriyə təqdim edilə bilən hazır məhsul hissəsi.

3. Scrum Prosesi: Sprintin Ürək Döyüntüləri (5 Tədbir)

Scrum-da işlər Sprint adlanan qısa dövrlərlə (adətən 2-4 həftə) aparılır. Bu dövrün içərisində nələr baş verir?

[Image of Scrum sprint cycle diagram]

• Sprint Planning (Planlama): Sprintin ilk günü keçirilir. Product Owner ən vacib işləri masaya qoyur, komanda isə "biz bu 2 həftəyə bunların nə qədərini çatdıra bilərik?" sualına cavab verir. Nəticədə hədəf müəyyən edilir.
• Daily Scrum (Gündəlik Görüş): Hər səhər eyni vaxtda, ayaqüstü keçirilən maksimum 15 dəqiqəlik görüş. Məqsəd hesabat vermək deyil, sinxronizasiya olmaqdır.
• Sprint Review (İcmal): Sprintin sonunda müştəri və maraqlı tərəflər dəvət olunur. Komanda "baxın, biz bu 2 həftəyə nə hazırladıq" deyərək işlək məhsulu nümayiş etdirir.
• Sprint Retrospective (Retrospektiv): Scrum-un ən vacib, lakin tez-tez unudulan hissəsi. Müştəri getdikdən sonra komanda öz arasında qalır və "Növbəti sprintdə nəyi daha yaxşı edə bilərik?" sualını müzakirə edir. Bu, davamlı inkişafın (Kaizen) təməlidir.

4. Scrum Nə Zaman İşləmir? (Tələlər və Səhvlər)

Scrum sehrli bir çubuq deyil. Hər layihə üçün uyğun olmaya bilər:

• Sabit Tələblər: Əgər bir körpü tikirsinizsə və ya dəqiq bir inşaat planınız varsa, Scrum yox, Waterfall daha uyğundur. Scrum qeyri-müəyyənlik olan yerdə güclüdür.
• "Zombie Scrum": Bir çox şirkətlər iclasları keçirir, rolları bölür, amma Scrum-un dəyərlərini (cəsarət, açıqlıq, hörmət) mənimsəmir. Buna "Zombie Scrum" deyilir – görüntü var, nəticə yoxdur.
• Mikro-idarəetmə: Əgər rəhbərlik hər gün komandanın işinə müdaxilə edib tapşırıqları dəyişirsə, Scrum işləməyəcək.

5. Scrum-un Biznes Üçün Real Faydaları

Niyə Google, Amazon, Spotify və hətta FBR (Federal Təhqiqat Bürosu) layihələrində Scrum istifadə edir?

• Bazara Çıxış Sürəti (Time-to-Market): Məhsulun bitməsini gözləmədən, hər ay bazara yeni funksiya buraxırsınız.
• Yüksək Keyfiyyət: Səhvlər layihənin sonunda deyil, hər sprintin sonunda aşkarlanır və düzəldilir.
• Müştəri Məmnuniyyəti: Müştəri prosesin içində olur, nə istədiyini görür və sürprizlərlə qarşılaşmır.

6. İstifadə Olunan Alətlər

Scrum-u idarə etmək üçün standart rəqəmsal alətlər:

• Jira: Ən populyar və funksional Scrum idarəetmə aləti.
• Trello: Daha sadə layihələr üçün Kanban/Scrum lövhəsi.
• Asana / Monday.com: Vizual olaraq rahat tapşırıq idarəetmə sistemləri.

Çevik Olmaq Məcburiyyətdir

Scrum sadəcə proqramçılar üçün deyil. Bu gün marketinq agentlikləri, HR departamentləri və hətta təhsil müəssisələri işlərini Scrum ilə planlayır. Dəyişən dünyada sağ qalmağın yeganə yolu uyğunlaşmaqdır.

Scrum sizə mükəmməl plan qurmağı vəd etmir, o sizə səhvləri tez görməyi, tez düzəltməyi və daima irəliləməyi öyrədir.

"Plan heç nədir, planlaşdırma hər şeydir." – Scrum məhz bu fəlsəfə ilə layihələrinizi cansıxıcı sənədlərdən xilas edib, canlı orqanizmə çevirir.