Veb Sayt Nədir?

XXI əsrin sürətli rəqəmsallaşma dövründə yaşayırıq. Artıq bir şirkətin, qurumun və ya hətta fərdi mütəxəssisin bazarda uğur qazanması onun rəqəmsal dünyada necə təmsil olunmasından birbaşa asılıdır. İnsanlar bir xidmət axtararkən, məhsul almaq istəyərkən və ya sadəcə məlumat toplamaq üçün ilk növbədə "Google"a müraciət edirlər. Əgər siz orada yoxsunuzsa, deməli, rəqiblərinizdən bir addım geridəsiniz. Bəs, tez-tez eşitdiyimiz, hər gün dəfələrlə daxil olduğumuz veb sayt əslində nədir? O, sadəcə rəngli səhifələrdən ibarətdir, yoxsa arxasında mürəkkəb bir mühəndislik dayanır?

Bu geniş məqalədə veb saytlar (və ya ingiliscə web site) haqqında A-dan Z-yə hər şeyi – texniki işləmə prinsipindən tutmuş, biznesiniz üçün doğru sayt növünün seçilməsinə qədər bütün detalları incələyəcəyik.

Veb Sayt Nədir? Rəqəmsal Daşınmaz Əmlak

veb sayt internet şəbəkəsində (World Wide Web) müəyyən bir ünvan (domen) altında qruplaşdırılmış, bir-biri ilə əlaqəli rəqəmsal səhifələr toplusudur. Bu səhifələr mətnlər, qrafiklər, videolar, animasiyalar və proqram kodlarından ibarət ola bilər.

Gəlin bunu fiziki dünya ilə müqayisə edək. Təsəvvür edin ki, İnternet nəhəng, sərhədsiz bir meqapolisdir. Sizin veb saytınız bu şəhərdə tikdiyiniz ofis, mağaza və ya evdir. Domen adınız (məsələn, sirketiniz.az) həmin ofisin qapı nömrəsi və ünvanıdır. İnsanlar bu ünvanı bilmədən və ya xəritədə (axtarış sistemlərində) axtarmadan sizin ofisinizə gələ bilməzlər. Web sayt, sizin 24 saat, həftənin 7 günü fasiləsiz işləyən rəqəmsal nümayəndənizdir.

Veb Sayt və Veb Səhifə: Terminologiyanı Dəqiqləşdirək

Bir çox istifadəçi "veb sayt" və "veb səhifə" anlayışlarını eyniləşdirir, lakin bunlar fərqli terminlərdir. Fərqi başa düşmək üçün klassik kitab bənzətməsindən istifadə edək:

• Veb Sayt (Web Site): Kitabın bütöv halıdır. Bütün fəsillər, məzmun və üz qabığı birlikdə saytı təşkil edir.
• Veb Səhifə (Web Page): Kitabın içindəki hər bir vərəqdir.

Məsələn, siz bir xəbər portalına daxil olursunuz. Portalın özü (bütün strukturu) bir veb saytdır. Lakin orada oxuduğunuz "Texnologiya Xəbərləri" məqaləsi, "Haqqımızda" bölməsi və ya "Əlaqə" forması həmin saytın daxilindəki ayrı-ayrı veb səhifələrdir. Brauzerdə hər yeni səhifəyə keçdikdə URL ünvanının sonluğunun dəyişdiyini görə bilərsiniz (məsələn: site.com/elaqe).

Pərdə Arxasında Nələr Baş Verir? Veb Saytın İşləmə Mexanizmi

İstifadəçi üçün hər şey sadədir: ünvanı yazır, "Enter" düyməsini sıxır və sayt açılır. Lakin bu bir neçə millisaniyə ərzində arxa planda mürəkkəb bir "danışıq" prosesi baş verir. Bu prosesi sadə addımlarla izah edək:

1. Sorğu (Request): Siz brauzerə (Chrome, Safari, Edge) ünvanı daxil etdikdə, brauzer internetin "telefon kitabçası" olan DNS (Domain Name System) serverlərinə müraciət edir və yazdığınız domen adının hansı IP ünvanına (serverə) aid olduğunu öyrənir.
2. Serverlə Əlaqə: Ünvan tapıldıqdan sonra brauzer həmin web serverə (saytın fayllarının saxlandığı kompüterə) siqnal göndərir: "Mənə bu səhifənin məlumatlarını ver".
3. Emal və Cavab (Response): Server gələn sorğunu qəbul edir. Əgər sayt dinamikdirsə, server verilənlər bazasından məlumatları toplayır, onları HTML, CSS və JavaScript kodları şəklində paketləyir və brauzerə geri göndərir.
4. Render (Görüntüləmə): Brauzer serverdən gələn bu qarışıq kodları oxuyur və onları sizin gördüyünüz rəngli, düyməli, şəkilli interfeysə çevirir.

Veb Sayt Yaratmaq Üçün "Müqəddəs Üçlük"

Peşəkar və işlək bir veb layihə ərsəyə gətirmək üçün üç təməl komponentin bir araya gəlməsi mütləqdir. Bunlardan biri olmasa, sayt mövcud ola bilməz:

1. Domen Adı (Domain)

Bu, sizin rəqəmsal kimliyinizdir. Domen adı unikal olmalıdır; yəni dünyada eyni domendən ikinci bir istifadəçi ola bilməz (məsələn, google.com). Domen seçərkən onun qısa, yadda qalan və biznes fəaliyyətinizə uyğun olmasına diqqət yetirməlisiniz. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bizneslər üçün .az domen uzantısı daha məqsədəuyğun hesab olunur.

2. Hostinq (Web Hosting)

Saytınızın "evi"dir. Hazırladığınız mətnlər, yüklədiyiniz şəkillər, kod faylları havada qala bilməz. Onların fiziki olaraq yaddaşda saxlanması lazımdır. Hostinq şirkətləri sizə güclü serverlərdə (xüsusi kompüterlərdə) yer icarəyə verir. Bu serverlər 24/7 internetə qoşulu olur ki, dünyanın istənilən yerindən istifadəçilər saytınıza daxil ola bilsinlər. Hostinq seçimi saytın sürətinə və təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir.

3. Veb Dizayn və Kodlaşdırma

Evin ünvanını (Domen) və torpaq sahəsini (Hostinq) aldınız. İndi evi tikmək lazımdır.

• Veb Dizayn (UI/UX): Saytın xarici görünüşünün, rənglərinin, loqosunun və istifadəçi rahatlığının planlaşdırılmasıdır.
• Kodlaşdırma (Development): Dizaynın işlək hala gətirilməsidir. Burada HTML (skelet), CSS (görünüş) və proqramlaşdırma dillərindən (PHP, Python, JavaScript) istifadə olunur.

Veb Saytların Təsnifatı: Hansı Sizə Uyğundur?

Bütün saytlar eyni məqsədə xidmət etmir. Texniki quruluşuna və təyinatına görə saytları müxtəlif kateqoriyalara bölmək olar. Doğru seçim etmək, büdcənizə və hədəflərinizə qənaət etməyə kömək edəcək.

Texniki Baxımdan: Statik və Dinamik

Statik Saytlar: İnternetin ilk illərinin mirasıdır. Məzmunu sabitdir və hər kəsə eyni cür görünür. Saytda bir vergülü dəyişmək üçün belə proqramçı kodlara müdaxilə etməlidir. Kiçik, məlumat xarakterli səhifələr üçün uyğundur.

Dinamik Saytlar: Müasir standartdır. Bu saytlar İdarəetmə Paneli (CMS) ilə təchiz olunur. Kod biliyiniz olmadan şəkilləri dəyişə, yeni məqalələr əlavə edə bilərsiniz. Facebook, Amazon, Xəbər portalları dinamik saytlardır. Onlar istifadəçi ilə qarşılıqlı əlaqədə olur (şərh yazmaq, bəyənmək, səbətə atmaq).

Təyinatına Görə Növlər:

• Korporativ Veb Saytlar: Şirkətlərin rəsmi üzüdür. Xidmətlər, tarixçə və əlaqə məlumatlarını ehtiva edir.
• E-Ticarət Saytları: Onlayn mağazalardır. Ödəniş sistemləri, məhsul kataloqu və səbət funksiyası olur (məs: Amazon, Trendyol).
• Portfel (Portfolio) Saytları: Fotoqraflar, dizaynerlər və sənətkarların öz işlərini nümayiş etdirməsi üçün vizual ağırlıqlı saytlardır.
• Bloqlar: Müəyyən mövzular (texnologiya, yemək, səyahət) haqqında məqalələrin paylaşıldığı platformalardır.
• Landing Page (Hədəf Səhifə): Adətən reklam kampaniyaları üçün hazırlanan, bir məhsulun və ya xidmətin satışına fokuslanan tək səhifəlik saytlardır.

Müasir Trend: WordPress və CMS Sistemləri

Bu gün veb sayt yaratmaq üçün mütləq dahi proqramçı olmağa ehtiyac yoxdur. Dünyadakı saytların təxminən 43%-i WordPress platforması üzərində qurulub. WordPress kimi Məzmun İdarəetmə Sistemləri (CMS) istifadəçilərə hazır şablonlar və "sürüklə-burax" (drag & drop) metodu ilə peşəkar saytlar qurmaq imkanı verir. Həm SEO baxımından güclüdür, həm də minlərlə əlavə (plugin) sayəsində funksionallığı sonsuzdur.

Veb Sayt Biznesinizə Nə Qazandırır?

Hələ də "Mənə sayt lazımdırmı?" deyə düşünürsünüzsə, aşağıdakı üstünlüklərə nəzər salın:

1. Qlobal Əlçatanlıq: Ofisiniz axşam saat 6-da bağlanır, amma veb saytınız heç vaxt yatmır. Dünyanın o biri ucundakı müştəri gecə yarısı məhsulunuzla tanış ola bilər.
2. Etibarlılıq və Prestij: Müasir müştəri bir brendlə maraqlananda ilk işi onun saytını axtarmaqdır. Saytı olmayan və ya köhnəlmiş dizayna sahib bir şirkət etibarsız təəssürat yaradır.
3. Marketinq və Analitika: Saytınıza "Google Analytics" kimi alətlər qoşaraq müştərilərinizin kim olduğunu, haradan gəldiyini və hansı məhsullarla maraqlandığını dəqiqliklə ölçə bilərsiniz. Bu məlumatlar ənənəvi reklamda (billboard, TV) əlçatmazdır.

Nəticə: Rəqəmsal Gələcəyinizi Bu Gün Qurun

Veb sayt, sadəcə bir texnologiya deyil, müasir biznesin onurğa sütunudur. O, sizin rəqəmsal pasportunuz, ən yaxşı satıcınız və ən təsirli marketinq alətinizdir. İstər kiçik bir bloq olsun, istərsə də nəhəng bir e-ticarət platforması, keyfiyyətli hazırlanmış veb sayt sizi hədəflərinizə daha tez çatdıracaq.

Rəqəmsal dünyada yerinizi tutmaq, peşəkar və sürətli veb sayt əldə etmək istəyirsinizsə, prosesin hər mərhələsində peşəkarlara güvənmək ən doğru addımdır.